Gokverslaving neemt toe, maar 20-jarige cijfers vertellen heel ander verhaal

Het aantal mensen in behandeling voor gokverslaving stijgt sinds 2022, blijkt uit de nieuwste cijfers van gegevensverzamelaar LADIS. Tegelijkertijd is de langetermijntrend over twintig jaar gemeten juist dalend. Toch doen politiek en media alsof Nederland sinds de legalisering van online gokken in 2021 in een ongekende gokverslavingscrisis zit, maar de cijfers ondersteunen dat frame dus niet. De echte vraag is waarschijnlijk ongemakkelijker: duwen steeds strengere regels voor legale aanbieders probleemspelers juist richting het illegale circuit en is dat een oorzaak van de stijging?

De nieuwste LADIS-cijfers lijken veelzeggend: in 2025 waren er 3.108 personen in behandeling bij de gespecialiseerde verslavingszorg met gokken als primaire problematiek. Dat is een stijging ten opzichte van 2.750 personen in 2024. Die stijging is reëel en moet serieus worden genomen. Maar kun je daaruit zomaar concluderen dat Nederland sinds de opening van de online gokmarkt in oktober 2021 plotseling met een volledig nieuwe gokverslavingscrisis zit?

Om die vraag te beantwoorden, moet naar de langetermijncijfers worden gekeken. En dan valt er iets opmerkelijks op. Er is wel degelijk sprake van een recente stijging, maar er is geen rechte lijn omhoog sinds 2005. Er is in die cijfers geen zichtbare explosie van gokverslaving. En er is ook geen cijfermatig bewijs dat gokken binnen de verslavingszorg opeens een groter aandeel vormt in vergelijking met andere verslavingsproblemen. Wat is hier nu precies aan de hand?

Gokverslaving: is de trend nu stijgend of juist dalend?

De discussie over online gokken in Nederland is de afgelopen jaren volledig uit balans geraakt. In politiek Den Haag, bij partijen als de ChristenUnie en SP, en door diverse media wordt gokverslaving doorlopend neergezet als hét bewijs dat de legalisering van online gokken is mislukt. Iedere stijging in het aantal mensen dat hulp zoekt, wordt steevast gebruikt als argument voor nóg strengere regels, nóg striktere limieten, nóg minder reclame en dus nóg minder zichtbaarheid van legale aanbieders. Verschillende politici pleiten nu zelfs al voor een vrijwel volledig advertentieverbod.

Wie echter niet alleen naar de krantenkoppen en oneliners van politici kijkt, maar naar de daadwerkelijke cijfers rondom gokverslaving over een langere periode, ziet een veel ingewikkelder verhaal. De grafiek over 2005 tot en met 2025 laat namelijk iets zien dat in die politieke discussie stelselmatig wordt genegeerd: over twintig jaar bezien is de trendlijn van gokverslaving in Nederland juist dalend. Rond het jaar 2005 lag het aantal mensen in behandeling voor gokproblematiek ook al rond de 3.000. Daarna daalde het aantal jarenlang, met een dieptepunt rond 2016 en opnieuw relatief lage aantallen rond 2021 en 2022. Pas vanaf 2023 stijgt het aantal weer duidelijk.

Gokken vormt 4,6% van de verslavingszorg, alcohol 43%

Laten we die uitgebreidere LADIS-cijfers er dan eens bijpakken, om het complete verhaal in beeld te krijgen. In 2025 waren er volgens LADIS in totaal 67.866 personen in behandeling binnen de gespecialiseerde verslavingszorg. Daarvan hadden 3.108 personen gokken als primaire problematiek. Dat komt neer op 4,6% van het totaal.

Ter vergelijking: alcoholproblematiek blijft met 29.206 personen veruit de grootste categorie. Alcohol is daarmee goed voor 43% van alle behandelingen in de gespecialiseerde verslavingszorg. Cannabisverslaving brengt 10.912 personen naar de verslavingszorg, cocaïne 7.788 personen en opiaten 6.913 personen.

Kortom: gokverslaving treft blijkens de cijfers verhoudingsgewijs weinig mensen in Nederland, en veroorzaakt geen grote druk op de verslavingszorg. Er zijn tal van verslavingstypen die ingrijpend meer ‘slachtoffers’ maken. Dat betekent natuurlijk niet dat gokverslaving onbelangrijk is: iedere speler die de controle verliest, schulden maakt, zijn gezin raakt of in behandeling terechtkomt, is er één te veel. Maar het betekent wél dat de aandacht door politici en media voor gokverslaving totaal niet in verhouding staat tot de dagelijkse realiteit binnen de verslavingszorg.

Wie alleen de krantenkoppen leest, zou denken dat gokverslaving dé dominante verslaving van Nederland is geworden. De cijfers rondom gokverslaving zeggen echter iets anders. Gokken veroorzaakt voor een beperkt aantal spelers (op het totaal van naar schatting 1.2 miljoen actieve gokkers) verslavingsproblemen, maar vormt uiteindelijk een relatief kleine categorie binnen de gespecialiseerde verslavingszorg.

20-jarige cijfers passen niet bij het politieke frame rond gokverslaving

Die lange termijn is belangrijk, omdat langetermijntrends voorkomen dat beleid wordt gebaseerd op losse incidenten, krantenkoppen of politieke frames. Het huidige beleid in de gokbranche, waarbij legale aanbieders jaar in, jaar uit strengere regels en beperkingen krijgen opgelegd omdat het aantal gokverslaafden zogenaamd zo ingrijpend stijgt, is echter mijlenver verwijderd van die lange termijn. Dat beleid lijkt volledig gestoeld op de korte termijn.

Als je alleen naar 2022 tot en met 2025 kijkt, zie je een duidelijke stijging in aantallen gokverslaafden. Dat verdient onderzoek. Maar als je de hele periode vanaf 2005 bekijkt, ontstaat een ander beeld. Het aantal mensen in behandeling voor gok-problematiek lag twintig jaar geleden ook al rond het huidige niveau. Daarna volgde een jarenlange daling. De recente stijging brengt het aantal behandelingen dus terug richting het niveau van begin deze eeuw, maar bewijst daarmee niet dat de legalisering van online gokken automatisch tot een historische verslavingsgolf heeft geleid.

Toch wordt het publieke debat wel zo gevoerd. De suggestie is vaak: sinds online gokken legaal is, loopt gokverslaving volledig uit de hand. Dat scoort in politiek opzicht, maar het is cijfermatig simpelweg onjuist.

De cijfers laten drie dingen zien:

1. Gok-problematiek stijgt sinds 2022;
2. Over twintig jaar bezien is de trend juist dalend;
3. Gokken is, was en blijft een veel kleinere verslavingscategorie dan alcohol, cannabis, cocaïne en opiaten.

Politiek en media kiezen het frame dat goed uitkomt

Hoe komt het nu dat deze daadwerkelijke cijfers rond gokverslaving, die vrij duidelijk zijn, stelselmatig ontbreken in de discussie rondom de legalisering van online gokken? In veel berichtgeving wordt niet begonnen bij die volledige cijfermatige context, maar bij het politieke frame: online gokken is fout, legalisering was een vergissing, reclame moet weg, aanbieders zijn de schuldige partij en meer regels zijn altijd beter.

Vooral de ChristenUnie voert al jaren een uitgesproken kruistocht tegen online gokken. Dat mag politiek gezien natuurlijk. Een partij mag principieel tegen gokken zijn en dat standpunt uitdragen. Maar het wordt problematisch wanneer morele afkeer wordt onderbouwd met misleidende of incomplete cijfers. Want de cijfers laten niet zien dat gokverslaving over twintig jaar structureel uit de hand is gelopen. De cijfers laten zien dat het aantal behandelingen voor gok-problematiek schommelt, dat de langetermijntrend dalend is, en dat er sinds 2023 een duidelijke recente stijging is. Dat vraagt natuurlijk om analyse, maar daar pleiten partijen als de ChristenUnie niet voor: die pleiten voor verboden en onrealistisch strenge regels. Dat terwijl de interessante vraag zou moeten zijn: wat verklaart die stijging sinds 2023?

Het standaardantwoord in politiek en media is: online gokken is legaal geworden, dus meer mensen raken verslaafd door legale aanbieders. Maar dat is te eenvoudig en het wordt ook niet gestaafd door de cijfers aangaande gokverslaving. Het kan een deel van het verhaal zijn, maar het is onmogelijk het hele verhaal. Sterker nog: het is goed mogelijk dat juist de combinatie van strengere regels voor legale aanbieders en onvoldoende aanpak van illegale aanbieders een belangrijk deel van de recente stijging verklaart.

Sinds 2021 worden legale aanbieders steeds verder beperkt

Laten we eens een blik werpen op die steeds strenger wordende regels. Sinds de opening van de legale online gokmarkt op 1 oktober 2021 zijn de regels voor vergunde aanbieders namelijk stap voor stap aangescherpt. Eerst kwam er het verbod op rolmodellen in gokreclames. Daarna volgde het verbod op ongerichte reclame voor online kansspelen. Vervolgens kwamen er strengere regels rond speellimieten, stortingslimieten, contactmomenten en de zorgplicht. Per 1 juli 2025 verdween ook de mogelijkheid tot sportsponsoring door online kansspelaanbieders.

In de vier jaar na de legalisering van online gokken zijn er vier beleidswijzigingen doorgevoerd: elk jaar kwamen er aanscherpingen. De markt is dus nooit eens langer dan een jaar ‘gewoon’ met rust gelaten, maar steeds zijn er interventies gepleegd. Op papier met logische argumenten: minder prikkels, meer bescherming, minder kans op problematisch speelgedrag. Maar het effect van die maatregelen is nooit meetbaar geweest, omdat er alweer nieuwe maatregelen werden doorgevoerd, voordat de vorige set aanscherpingen goed en wel tot effect had kunnen leiden.

Tegelijkertijd wordt de cruciale vraag te weinig gesteld: wat doet een probleemspeler wanneer hij bij een legale aanbieder tegen steeds meer limieten, controles, waarschuwingen of Cruks-blokkades aanloopt? Het eerlijke antwoord is ongemakkelijk: een belangrijk deel van deze spelers stopt niet, maar zoekt een andere plek om te spelen. En die plek is er.

Illegale casino’s staan klaar: “zonder Cruks”, “zonder limiet” en “zonder gedoe”

Dat brengt ons bij de illegale goksector. De illegale markt is namelijk niet passief. Illegale casino’s wachten niet rustig af tot een probleemspeler toevallig bij hen uitkomt. Zij richten zich actief op precies de spelers die het legale systeem probeert af te remmen.

Dat gebeurt via zoekmachines, illegale affiliate websites, social media campagnes en advertenties. Ze zijn online uitstekend zichtbaar rond zoektermen als:

• casino zonder Cruks
• casino zonder limiet
• casino zonder registratie
• casino zonder controle
• gokken zonder Nederlandse vergunning
• casino zonder speellimiet

Dit zijn niet zomaar zoektermen. Dit zijn zoektermen die vaak worden gebruikt door spelers die bewust de Nederlandse bescherming willen omzeilen. Dat kunnen spelers zijn die in Cruks staan, spelers die hun limieten hebben bereikt, spelers die geen inkomenscontrole willen, spelers die geen vragen van een aanbieder willen beantwoorden of spelers die al problematisch speelgedrag vertonen.

Precies die spelers zijn voor illegale aanbieders commercieel interessant. Niet de recreatieve speler die één keer per maand twintig euro inzet, maar de speler die blijft storten, doorspeelt, limieten wil ontwijken en de controle verliest. Zo’n speler brengt immers het meeste geld in het laatje.

Nieuwe aanmeldingen zouden uitstroom naar illegaal zichtbaar kunnen maken

LADIS meldt dat de recente stijging in aantallen gokverslaafden vooral samenhangt met online gokken. De meeste mensen met gokverslavingsproblematiek die zich melden, gokken namelijk online. Die data houdt LADIS nauwgezet bij. Dat is belangrijk, maar er ontbreekt een cruciaal detail: LADIS registreert niet waar en bij welke aanbieders deze spelers speelden.

We weten dus wel dat er meer mensen in behandeling komen met online gok-problematiek. Maar we weten niet of deze spelers vooral speelden bij vergunde Nederlandse aanbieders, bij illegale aanbieders, of bij allebei. Wetende dat legale aanbieders belast zijn met een zorgplicht en een verplichte speellimiet opleggen aan spelers, bestaan er ernstige vermoedens dat veruit het grootste deel van de gokverslaafden verslaafd raakt in het illegale circuit.

Waarom? Omdat juist probleemspelers de sterkste prikkel hebben om het gereguleerde systeem te verlaten. Een recreatieve speler heeft weinig reden om een obscure buitenlandse goksite te zoeken. Die kan gewoon terecht bij een legale aanbieder met iDEAL, Nederlandse klantenservice en Ksa-toezicht. Een probleemspeler die wordt afgeremd door limieten, Cruks, zorgplicht, contactmomenten of inkomenschecks heeft die prikkel wél. Voor die speler is het illegale casino geen willekeurig alternatief, maar een manier om de remmen van het Nederlandse systeem te ontwijken.

Het onderscheid hierin is heel belangrijk. Als een speler ontspoort bij een illegaal casino zonder Cruks, zonder limieten en zonder zorgplicht, dan is het zinloos en oneerlijk om dat de vergunde markt kwalijk te nemen. Het is alsof je een legaal café continu boetes oplegt terwijl de buurman zonder tapvergunning aan de slag is en iedereen dronken voert.

Geldstromen bevestigen dat de illegale markt te groot is

Als het grootste deel van de gokverslavingen ontstaat in het illegale circuit, en als het aantal gokverslaafden groeit, dan zou je een groei van de totale illegale gokmarkt verwachten. Wat zeggen de cijfers daar dan over? De Kansspelautoriteit meet dit nauwgezet en meldt dat ongeveer 91% van de Nederlandse online gokkers alleen bij legale aanbieders speelt. Op het eerste gezicht lijkt dat goed nieuws. Maar: in die cijfers telt een speler die één keer per maand een tientje inzet op het Europees voetbal even zwaar als iemand die er een ton doorheen jast op een illegale goksite.

Kijken we naar de omvang van de illegale sector in geld gemeten, dan is het beeld slechter – véél slechter. De kanalisatie in termen van bruto spelresultaat ligt rond 53% legaal. Dat betekent dat bijna de helft (!) van het geld in de online gokmarkt bij illegale aanbieders terechtkomt.

Dat verschil tussen spelers en geld zegt veel. Als de meeste spelers legaal spelen, maar een veel kleiner deel van het geld legaal blijft, dan ligt het voor de hand dat juist intensieve spelers, grote verliezers en risicospelers relatief vaak bij illegale aanbieders terechtkomen. En dat is precies de groep waar verslavingspreventie over zou moeten gaan.

Stel je voor dat de helft van de cafés in Nederland zonder vergunning zou opereren. De ophef zou enorm zijn, er zou gisteren nog worden ingegrepen bij al die illegale partijen op de markt. Maar als het om online gokken gaat, lijken de autoriteiten het voor kennisgeving aan te nemen. Sterker nog: de politieke reflex bestaat er nu uit dat de legale markt nóg strenger wordt behandeld. Maar als je het legale café, dat netjes de regels volgt, allerlei beperkingen oplegt, zoals krappere openingstijden, terwijl de onvergunde buurman waar iedereen dronken wordt gewoon open blijft, wat gebeurt er dan? Waar gaan mensen dan naartoe om nog wat extra borrels te drinken?

Strengere regels werken averechts zolang illegale markt open blijft

Zolang je legale partijen straft met strengere regels omdat er in het illegale circuit steeds meer problemen ontstaan, werk je aan averechts beleid. Dat betekent niet dat zorgplicht of speellimieten verkeerd zijn. In tegendeel: legale aanbieders moeten spelers beschermen. Maar beleid werkt alleen als probleemspelers binnen het gereguleerde systeem blijven.

Wanneer legale casino’s steeds strenger worden beperkt, terwijl illegale casino’s onverminderd bereikbaar blijven, ontstaat een waterbedeffect. De meest kwetsbare spelers lopen dan het grootste risico om te verhuizen naar aanbieders zonder Cruks, zonder Nederlandse zorgplicht, zonder stortingsgrenzen, zonder effectieve leeftijdscontrole en zonder betrouwbare klachtenprocedure.

Dat is geen theoretisch risico, maar zichtbare praktijk in het hier en nu. Dit is momenteel aan het gebeuren: we jagen spelers de illegaliteit in, daar worden ze verslaafd, en om die reden jagen we nóg meer spelers de illegaliteit in met strengere regels voor legale partijen. De kern van effectieve regulering is juist kanalisatie: spelers die toch gokken moeten naar een omgeving waar toezicht, limieten en zorgplicht bestaan. Als strengere regels de kwetsbaarste spelers uit die omgeving duwen, werkt het beleid zichzelf tegen.

Een advertentieverbod helpt illegale aanbieders

Terug naar waar het hierboven over ging: het mogelijke nieuwe advertentieverbod waar diverse politici voor pleiten. Dit voorstel past in diezelfde reflex. Het klinkt daadkrachtig: minder gokreclame, dus minder gokproblemen. Maar in de praktijk kan een totaalverbod op reclame en zichtbaarheid van legale aanbieders juist verkeerd uitpakken. Spelers stoppen niet met zoeken als legale aanbieders minder zichtbaar zijn. Ze zoeken gewoon door. En als betrouwbare, vergunde aanbieders en serieuze vergelijkingssites minder zichtbaar worden, nemen illegale affiliate pagina’s, buitenlandse casino’s en “zonder Cruks”-sites die ruimte in.

Dat is het risico waar politiek en media te makkelijk overheen stappen. Een advertentieverbod raakt vooral partijen die zich aan Nederlandse regels houden. Illegale aanbieders hebben geen boodschap aan Nederlandse reclameregels en zullen zich er al helemaal niet aan houden. Die blijven via zoekmachines, social media, Telegram, influencers, cloaking, spam en buitenlandse affiliates Nederlandse spelers bereiken. Maar dan nu ongehinderd, want er is geen concurrentie uit de legale sector meer.

Een volledig advertentieverbod kan daardoor exact het tegenovergestelde bereiken van wat wordt beloofd: minder zichtbaarheid voor legaal aanbod, meer ruimte voor illegaal aanbod, en slechtere bescherming voor de speler die bescherming het hardst nodig heeft.

De grafiek vraagt om nuchterheid, niet om paniekpolitiek

Terug naar de cijfers rondom gokverslaving waarmee we dit artikel begonnen. De twintigjarige grafiek dwingt tot nuchterheid. Ja, het aantal mensen in behandeling voor gok-problematiek stijgt sinds 2023. Ja, dat moet serieus worden onderzocht. En ja, online gokken speelt daarin een rol. Maar nee, de cijfers ondersteunen niet het populistische verhaal dat Nederland sinds 2021 in een ongekende gokverslavingsgolf zit die alleen met steeds hardere verboden voor legale aanbieders kan worden gestopt.

Over twintig jaar bezien is de trend namelijk niet stijgend, maar dalend. Gokken blijft in 2025 goed voor slechts 4,6% van de gespecialiseerde verslavingszorg. Toch gaat een disproportioneel groot deel van het publieke debat over online gokken. Dat is geen neutrale cijfermatige keuze, maar een politieke en mediatieke keuze. Tot welke conclusie moet dat nu leiden, met de echte cijfers rondom gokverslaving in het achterhoofd?

Conclusie: huidige beleid duwt probleemspeler uit beeld

De ongemakkelijke conclusie is dat het huidige beleid waarschijnlijk averechts werkt voor precies de groep die het zou moeten beschermen: de kwetsbare probleemspeler. Recreatieve spelers blijven immers grotendeels binnen het legale systeem. Die mensen zijn sowieso je doelgroep niet, want ze spelen recreatief en blijven vaak ver onder hun limieten. Probleemspelers daarentegen zoeken eerder naar manieren om beperkingen te omzeilen, zoals een roker naar peukjes gaat zoeken als zijn laatste sigaret op is.

Illegale casino’s bieden die ‘peukjes’ actief aan. Sterker nog: ze bieden hele sloffen aan. En hoe strenger, minder zichtbaar en minder aantrekkelijk het legale aanbod wordt, hoe groter de kans dat juist kwetsbare spelers naar het illegale circuit verdwijnen. Daarom moet de discussie verschuiven. Niet: hoe maken we legale aanbieders nóg onzichtbaarder? Maar: hoe houden we risicospelers binnen een systeem waar Cruks, limieten, zorgplicht, toezicht en hulp daadwerkelijk bestaan? Politici die alleen jagen op legale reclame, maar de letterlijk eindeloze stroom advertenties voor de illegale markt niet effectief weet af te sluiten, beschermt vooral haar eigen morele gelijk. Niet de speler.

Kortom: pak de illegale markt nu eens hard aan

De nieuwste cijfers van LADIS laten een recente stijging zien in behandelingen voor gokverslaving, maar geen twintigjarige explosie. Over de periode 2005–2025 is de trendlijn juist dalend. Tegelijk groeit het risico dat strengere regels voor legale aanbieders probleemspelers richting illegale casino’s duwen. Dáár ontbreekt Cruks, dáár ontbreken limieten en dáár ontbreekt zorgplicht. Wie spelers echt wil beschermen, moet dus niet alleen legale aanbieders beperken, maar vooral de illegale markt harder aanpakken. Het wordt hoog tijd dat dat laatste nu ook echt eens gaat gebeuren.