Lotto houdt monopolie, maar hoger beroep loopt door

Lotto B.V. mag vanaf 1 januari 2027 nog vijf jaar door met Lotto, Eurojackpot, Lucky Day, Krasloten en TOTO Winkel. De Kansspelautoriteit (Ksa) heeft daarvoor drie nieuwe monopolievergunningen verleend. De timing is opvallend: de Raad van State moet nog oordelen of Nederland deze vergunningen onderhands aan één aanbieder mag blijven geven.

De Ksa wilde die uitspraak eigenlijk afwachten, maar deed dat niet. De huidige vergunningen lopen op 31 december 2026 af. Later beslissen zou Lotto B.V. te weinig voorbereidingstijd geven en kon het legale aanbod onderbreken. De nieuwe vergunningen lopen daarom van 1 januari 2027 tot en met 31 december 2031.

Raad van State kan monopolie alsnog openbreken

De vergunningverlening maakt het Nederlandse monopoliestelsel niet onaantastbaar. In het lopende hoger beroep ligt de vraag voor of de exclusieve vergunningen voldoende zijn gerechtvaardigd en opnieuw zonder openbare procedure aan Lotto B.V. mogen worden gegund.

Een ongunstige uitspraak voor de staat kan de markt alsnog openbreken. Als ook andere ondernemingen een aanvraag moeten kunnen doen, moeten zij volgens de toelichting van de Ksa in beginsel toegang krijgen. Oordeelt de Raad van State dat onderhandse gunning niet meer is toegestaan, dan kan de toezichthouder de nieuwe vergunningen van Lotto B.V. intrekken. Dat zou niet eerder gebeuren dan één jaar na de uitspraak.

Drie vergunningen dekken vijf bekende merken

De eerste vergunning geldt voor Lotto, Eurojackpot en Lucky Day. Krasloten valt onder een aparte vergunning voor instantloterijen. De derde vergunning is voor de sportweddenschappen van TOTO Winkel, die bij fysieke verkooppunten worden afgesloten.

TOTO Sport en TOTO Casino vallen buiten deze besluiten. Die online spellen worden door TOTO Online B.V. aangeboden met een vergunning voor online kansspelen. Nederlandse Loterij noemt in zijn eigen reactie dan ook alleen Lotto, Eurojackpot, Lucky Day, Krasloten en TOTO Winkel.

De nieuwe voorschriften bevatten extra eisen voor spelersbescherming en het weren van minderjarigen. De Ksa zegt niet welke veranderingen klanten straks bij ieder merk zullen zien. Wel krijgt Lotto B.V. een meldplicht voor voorgenomen wijzigingen in eigendom of zeggenschap.

Privatisering leidt tot een nieuwe beoordeling

Die meldplicht hangt samen met de discussie over de toekomst van Nederlandse Loterij. Het kabinet onderzoekt het staatsaandeelhouderschap en een mogelijke privatisering. Komt er een andere eigenaar, dan beoordeelt de Ksa opnieuw of de drie vergunningen kunnen doorlopen.

De bijzondere positie van Nederlandse Loterij ligt al langer onder vuur. Zo diende Circus eerder een klacht in over de marktpositie van TOTO. Dat is een ander dossier en ging mede over online gokken. Circus stelde daarin dat het staatsbezit en de bijzondere rechten TOTO een voorsprong gaven.

Monopolievergunningen werken anders dan vergunningen voor online casino’s. Voor Lotto, Krasloten en de weddenschappen van TOTO Winkel stelt de wet per onderdeel maar één vergunning beschikbaar. Op de online markt kunnen meerdere aanbieders na een toetsing worden toegelaten. De marktscan van de Nederlandse kansspelsector laat zien hoe die verschillende delen van de markt naast elkaar bestaan.

Voor spelers verandert er op 1 januari weinig: de vijf merken blijven bij Lotto B.V. Wat er daarna gebeurt, hangt af van de Raad van State. Die uitspraak kan bepalen of concurrenten later alsnog een kans krijgen en of de nieuwe vergunningen tot eind 2031 overeind blijven.